گسترش اینترنت باعث شد تا طیف وسیعی از اطلاعات بدون هیچ محدودیتی وفراتر از مرزهای جغرافیای در سراسر جهان منتشر شود و به نحو چشمگیری به یک رسانه ارتباطی واطلاعاتی تبدیل گردد .سهولت انتشار مطالب واطلاعات وراحتی دستیابی به انواع مختلف اطلاعات دروب باعث گردیده است در برخی موارد مطالب مخرب وزیانباری نیز منتشر گردد که زمینه سوء استفاده های مختلف را فراهم آورده است. هرزه نگاری های جنسی به خصوص در زمینه سوء استفاده از کودکان ،ترویج خشونت وفساد ،خرید وفروش مواد مخدر و…ضرورت کنترل وب را ناگزیر ساخته است. اما این کنترل ونظارت بر انتشار اطلاعات در کشورهای مختلف متفاوت است.عمده دلیل فیلتر کردن اینترنت در کشورهای مختلف به ۴ دلیل است ۱ مسائل سیاسی ۲ مسائل اجتماعی ۳ مسائل امنیتی و ۴ مسائل اخلاقی.آنچه باعث تفاوت مبنایی در هر کشوری برای فیلترینگ می شود ارزش های بنیادین مورد توجه در آن کشور است .در ادامه نگاهی خواهیم داشت بر وضعیت فیلترینگ در برخی کشورهای جهان:

آمریکا: محدودسازی دسترسی کاربران به اینترنت در آمریکا از نظام قانونی ویژه ای برخورد دار است ولی به روشهای کاملا حرفه ای ونامحسوس صورت می گیرد واز دسترسی اقشار مختلف به برخی وب سایت ها خاص جلوگیری می شود.در آغاز دوران رشد روز افزون اینترنت در دهه ۹۰ والدین آمریکایی تحت تاثیر چند مورد منتشر شده در اینترنت در رسانه های بزرگ از دسترسی فرزندانش به اینترنت به هراس افتادند وفشاری را آغاز کردند که منجر به تصویب قانون نزاکت ارتباطات در کنگره آمریکا شد. این قانون فیلتر ومسدود ساختن محتویات غیر اخلاقی را مجاز دانسته است به دنبال تصویب این قانون شرکت های سازنده نرم افزارهای امنیتی برای رایانه هاوشبکه ها،برنامه های فیلترینگ را عرضه کردند.پس از حملات ۱۱ سپتامبرنیز پای دولت آمریکا به حیطه فیلترینگ باز شد و با چالشی جدی در مواجهه با اینترنت روبه رو شد ودولت این کشور قوانین محکمی را اتخاذ کرد تا جایی که حامیان حریم خصوص و آزادی های مدنی به اعتراضات گسترده ای علیه دولت بوش دست زدند.

چین : درتحقیقی که دردانشکده حقوق دانشگاه هاروارد در زمینه فیلتر کردن در وب سایتهای اینترنتی انجام شده است مشخص شده کشور چین در صدر جدول فیلترینگ وب سایتهای اینترنتی قرار دارد از جمله اینکه چین دسترسی به گوگل را محدود کرده است که علت آن نقص حریم شخصی وسوء استفاده از اطلاعات شخصی کاربران توسط این سرویس می باشد. از مواردی که دولت چین به آن حساس است می توان به استقلال تایوان وتبت،خشونت پلیس ، واقع تاریخی میدان تیانمن ،پورنوگرافی ووب سایت بی بی سی اشاره کرد. گروه گزارشگران بدون مرز در چین اظهار می دارند که مقامات چینی به طور روز افزونی از تکنولوزی های جدیدی برای کنترل اطلاعات استفاده می کنند.چین سیستم پیچیده ای از فیلترها وارتشی از ده ها هزار کنترل کننده انسانی را به کار برده است که بر اعمال کاربران اینترنتی این کشور نظارت می کند دولت این کشور این دستگاه نظارتی را که به نام “دیوار آتش بزرگ ” شناخته شده است را برای ایجاد یک محیط سالم اینترنتی برای مردم این کشور ضروری می داند.

فرانسه :با وجود اینکه تصمیمات عمده پیرامون آزادی بیان در اینترنت وحفظ حریم خصوصی افراد در این عرصه توسط اتحادیه اروپا اتخاذ می شود ،اما کشور فرانسه یکی از معدود اعضای این اتحادیه است که در پذیرش آنها مقاومت زیادی کرده و سعی دارد قوانین خود را اجرا کند از جمله اینکه نتایج موتور های جستجو از جمله گوگل را دستکاری کرده وبه زعم خود آن را بومی می کند. همچنین در بحث نظارتی نیز با تصویب قانون LSQ کلیه ISP های این کشور را موظف نمود تا فعالیتهای اینترنتی و پیام های پست الکترونیکی مشتریان خود را حداقل برای یک سال ذخیره و نگهداری کندواین قانون به قضات وپلیس این کشور اجازه می دهد تا در پیام ها شخصی کاربران به منظور کشف یا اثبات جرم به تفحص به پردازد. همچنین فیلترینگ بطور جدی در مدارس این کشور اعمال می شود.

انگلیس:دراکثر کشورهای اروپایی از جمله انگلیس فیلترینگ بیشتر بر روی مسائلی مانند پورنوگرافی کودکان،نژاد پرستی و مسائل تروریستی اعمال می شود. یک سازمان غیر دولتی وغیر انتفاعی در این کشور بنام” بنیاد نظارت بر اینترنت “فهرستی ازوب سایتهای غیر اخلاقی را تهیه کرده است وبر اساس آن دسترسی ۹۸ درصد کاربران اینترنت در انگلستان به این وب سایتها مسدود شده است.در سال ۲۰۰۶ وزیر کشور انگلیس قول داد که همه وب سایتهای غیر اخلاقی کودکان را قطع می کند که گزارشهای دولتی در پایان سال ۲۰۰۸ میلادی نشان داد ۹۵ درصد آنها قطع شده اند.

ایتالیا: گفته می شود فیلترینگ وسانسور محتوای اینترنت در ایتالیا بسیار رایج است .این محدود سازی دسترسی مردم را به محتوای وب سایت های خاص وحتی برخی شبکه های تلویزیونی جلوگیری می کند.بر اساس آمارهای گزارشگران بدون مرز ،ایتالیا قوانین ویژه ای برای کنترل محتوای رسانه ها واینترنت به تصویب رسانده است.

آلمان: فیلترینگ اینترنت در آلمان بر ساس قانون فدرال انجام می شود ودر مواردی خاص دادگاههای این کشور رای به مسدود شدن برخی وب سایتها می دهد. در این کشور مسدود سازی محتوای سیاسی به وفور دیده می شود ،نمونه ای از آن که توسط دولت آلمان برای کاربران اینترنت مسدود شده است عبارت است از”نفی هولوکاست ” وکاربران نمی توانند به محتوای مقالات ونوشته هایی که به نفی هولوکاست می پردازد دسترسی داشته باشند.

استرالیا : دولت فدرال این کشور به واسطه اریه دهندگان اینترنت دسترسی به برخی وب سایتها را محدود میکند. حزب کارگزاران استرالیا در سال ۲۰۰۸ طرح اجباری فیلترینگ اینترنت را برای تمامی شهروندان معرفی کرده است ونهاد مدیریت ارتباطات ورسانه استرالیا در راستای این طرح لیست سیاهی از وب سایتهای که محتوای مجرمانه دارند را فراهم کرده است ووب سایتهایی که در این لیست سیاه قرار می گیرند به ازای هر یک روز فعالیت ۱۱ هزار دلار جریمه می شوند.قوانین استرالیا در زمینه سانسور اینترنت با عناوینی مثل دیوار آتش بزرگ استرالیاو دیوار آتش ضد خرگوش مطرح شده که مجموعه ای از قوانین ایالتی وفدرال است.

کانادا: تمامی قوانین مربوط به کنترل محتوا در این کشور مربوط به مبارزه با تروریسم است وپس از واقعه ۱۱ سپتامبر شدت یافته است .ISP ها بر طبق قوانین این کشور موظف به ثبت تمامی فعالیت های اینترنتی کاربران برای ۶ ماه هستند.

هند: موارد مورد فیلتر دراین کشور شامل افترا و اتهام ،شرط بندی ،نژا پرستی ،ترورریسم و سوء استفاده از کودکان وموارد مشابه دیگر است . موارد کنترل دیگردراین کشور کافی نت ها هستند که موظف هستند تا شماره ملی و آدرس پستی کاربران را ثبت نمایند. همچنین کافی نت ها ملزم به نصب برنامه های فیلترینگی هستند که بر طبق قانون وب سایتها را فیلتر می کند.

تایلند: وزارت ارتباطات وفناوری اطلاعات تایلند به شکل غیر مستقیم از طریق اریه ی در خواست به ۵۴ شرکت ISP این کشور برای مسدود کردن وب سایتها مختلف ، سیاستهای فیلترینگ خود را اعمال می کند.فیلترینگ اینترنت در این کشور بیشتر محتوای سیاسی وب سایت ها را نشانه می گیرد.

عربستان سعودی : با توجه به گستره وسیع وب سایتهای سانسور شده اعم از سیاسی ،مذهبی وجنسی عملا دسترسی به بسیاری از وب سایتها در این کشور قطع شده است وتنها دسترسی به برخی از ازمنابع ومراجع آزاد است .بررسی ها نشان میدهد که وب سایتهای غیر اخلاقی بیشتر از سایر وب سایتها فیلتر می شوند و در مجموع ۸۶ درصد از وب سایتها غیر اخلاقی در عربستان غیر قابل دسترس هستند. همچنین تعداد زیادی وب سایت که راجع به مذاهب مختلف مطلب وگزارش ارائه می دهند و یا مربوط به زنان می باشند فیلتر شده اند.همچنین وب سایتهایی که به ارائه موارد منفی از دولت عربستان می پردازند ویا با سیاستهای کلی عربستان در خاورمیانه هم خوانی ندارند فیلتر شده انداما در در میان وب سایتهای فیلتر نشده بسیاری از وب سایتهای خبری ووب سایتهای دولتی آمریکا واسرائیل قرار دارد.

بحرین: این کشور درمقایسه با عربستان وامارات خوش برخوردتر است وسیاستی تشویقی دارد ،مثلا بهنگام در خواست یک کاربر برای دیدن وب سایت پرنو او را تشویق به دیدن وب سایتهای فیلتر شده می کند ولی برخی از وب سایتهای مشمئز کننده را مسدد کرده است .

نتیجه گیری: فیلترینگ به اشکال مختلف در کشورهای مختلف دنیا وجود دارد ،وچیزی نیست که ابداع آن متعلق به کشور ما باشد.گسترده ترین فیلترینگ وب سایتها مربوط به کشورهای کره شمالی ،چین وعربستان است.در کشور ما نیز ضرورت وجود فیلترینگ سازمان دهی شده وقانون مند به شدت احساس می شود.نباید اجازه دسترسی نا محدود همه اقشار جامعه را به دنیای بی مرز وپایان ناپذیر اینترنت داد چرا که نقطه ای می شود برای شروع آسیبها و آفتهایی که کودکان ونوجوانان ما را بیش از دیگران تهدید می کند. فیلترینگ قانونمند وسامان دهی شده یک ضرورت برای سالم سازی فضای اینترنت و وآرامش روحی افراد جامعه است.

گرد آورنده : سید حسین ترابی

کارشناس اجتماعی فرمانداری دامغان